Techniek - Stoompendel.

De stoompendel is het pendelen van een stoomlok op de rangeersporen, in het ontwerp gemarkeerd door de stopplaatsen H7 en H8. Van Velleman had ik het bouwpakket stoomlok-geluidskaart in elkaar gezet (Velleman PMK134'1) en daar wilde ik wel iets mee doen. Zo kwam het idee om een stukje traject te reserveren om een stoomlok te laten pendelen. De kaart is voorzien van een schakelaar voor de stoomfluit, deze wordt middels een relais aangestuurd door de schakeling. Het tsjoek-tsjoek geluid is met een extra relais uit te schakelen zodat dit geluid alleen bij het rijden hoorbaar moet zijn. Staat de lok stil dan hoor je alleen het gesis van de lok.

De schakeling van het pendelen en de fluit.

Met drie IC's wordt dit pendeltraject gerealiseerd. Het eerste IC is de 4060, dit is een 14 stage counter/divider. Met dit IC worden de pulsen opgewekt voor het aansturen van de decadecounter 4017, het tweede IC in deze schakeling. Met de weerstanden R2 en R3 en de condensatoren C2 en C3 wordt een oscillator bekrachtigd in het 4060 IC. De oscillatiefrequentie is dusdanig dat de vertragingstijd tussen het pendelen instelbaar is tussen 2 minuten en 8 minuten als uitgang Q13 gebruikt wordt, wordt uitgang Q12 gebruikt dan is het de helft hiervan. De uitgangen Q3, Q4 en Q5 hebben een hogere frequentie, één van deze uitgangen wordt gebruikt als klokpuls voor de decadecounter 4017. Deze klokpuls is verantwoordelijk voor de duur van de fluitsignalen (zie tabel met tijden). Als de decadecounter één maal tot Q9 geteld heeft stop de teller omdat Q9 de clockenable hoog maakt. Als de clockenable hoog is dan wordt intern in het 4017 IC de clockpuls geblokkeerd en telt de teller niet verder. Uitgang Q12 of Q13 van het 4060 IC reset de decadecounter 4017 en het tellen begint opnieuw. Gevolg weer een dubbel fluitsignaal en een vertrekkende trein. De trein vertrekt omdat uitgang Q8 van de decadecounter het JK-flipflop omzet in zijn andere toestand (als 0 dan 1, als 1 dan 0). De JK-flipflop schakeld een relais die de polariteit op het traject bepaald. De polariteit bepaald de rijrichting van de trein, dit is te lezen onderaan de pagina van het hoofdstuk pendeldienst.

Tabel met tijden.

De eerste kolom (blauw) geeft de waarde van R2 aan.

De kolommen onder 13 en 12 geven de pulstijden van de uitgangen Q13 en Q12 in minuten weer.

De kolommen onder 5, 4 en 3 geven de pulstijden van de uitgangen Q5, Q4 en Q3 in seconden weer. De tijd van het  eerste fluitsignaal is het dubbele van deze tijden daar twee uitgangen van de 4017 met dioden verbonden zijn. De tijd van het tweede fluitsignaal is het viervoudige van deze tijden.

 

 

Tsjoek-Tsjoek geluid.

De schakeling om het tsjoek-tsjoek geluid uit te zetten moet nog bedacht worden. Dit wordt een trein-dedectie die een relais aanschakelt als de trein rijdt. Het contact van dit relais is aangesloten op de volumeregelaar van de geluidskaart. Is het contact gesloten dan staat dit gelijk aan volume uit en dan is het Tsjoek-Tsjoek niet te horen. Is het contact open dan is het geluid te horen op het ingestelde niveau. Op www.circuitsonline.net staat een leuke schakeling voor een treinbezetmelder. Het is een eenvoudige schakeling die hier goed van toepassing is. Ook is daar een schakelingetje rond de HEF4060 te vinden, hiermee is de timer gebouwd in het bovenstaand schema. De waarden van weerstanden en condensators zijn aangepast.