Techniek - Pendeldienst.

Wat is nu een pendeldienst? Een pendeldienst is niets anders dan dat (in dit geval) een trein tussen twee eindstations heen en weer rijdt. Tussen de eindstations kunnen meerdere stations liggen die de trein aandoet, de ene keer op de heenweg, de andere keer op de terugweg. Op de Z-baan is de pendeldienst een pendeldienst tussen twee stations zonder tussenstations. Er is een stoppaats bij het station en er is een stopplaats bij de rangeersporen.

Hoe gaat het werken.

De trein pendelt tussen de halte bij het Station en de halte bij het Rangeerspoor heen en weer. Daar waar de trein staat gaat het sein op groen en eventjes later vertrekt de trein naar de andere halte. Als het sein op groen gaat dan gaat sein S11 (tussentraject) ook op groen. Vertrekt de trein dan gaat het sein vanwaar de trein vertrokken is op rood. Sein S11 gaat op rood als de trein bijna bij de andere halte is. Na een tijdje herhaalt deze handeling zich maar dan vanaf het andere station.

Dan kunnen we nog tijds gestuurd en trein gestuurd (tijd/trein) regelen. Staat de schakelaar in de trein-stand (ingang verbonden met massa) dan stopt de teller 4017 met tellen als de trein vertrekt. Is de trein bijna bij het andere station dan gaat de teller weer door. Het voordeel hiervan is dat de trein bepaalt hoelang deze over het tussenstuk kan doen. Bij tijdsgestuurd en de trein rijdt te langzaam dan kan de trein direct na het stoppen bij de betreffende halte weer vertrekken. Zetten we de teller stop geduurende dat de trein op het tussenstuk is dan bepaald de trein hoe hard hij kan rijden (ook te gebruiken bij langere trajecten).

Wel is de tijd instelbaar tussen 5 en 17 seconden per stap, er zijn 10 stappen voor het volledig heen en weer rijden.

Het bijbehorende schakelschema.

Het schema bestaat uit componenten die ook bij de binnenbaan- en buitenbaanregelingen zijn toegepast. Rechts boven staat de resetschakeling die er voor zorgt dat bepaalde delen bij het aanschakelen in een startpositie komen. Links is de pulsgenerator rond de 4060 opgebouwd met een instelbare pulstijd tussen 5 tot 17 seconden (gelijk aan de binnenbaan). Op de print is nog te kiezen tussen uitgang Q11 en Q12 (blauwe blokje dwars op de ingangen). Vervolgens is de teller (decadecounter) 4017 gebruikt om de SR elementen 4043 in een bepaalde stand schakelen. Het element U4C is verantwoordelijk voor het pendelen van de trein. Deze wordt om de 5 stappen omgezet (Q3 en Q8). Alle andere SR-elementen zijn gebruikt om het seinbeeld te genereren. Zo zet uitgang Q2 het sein S5 op groen en bij de volgende stap wordt het relais goed gezet zodat de trein vertrekt. Door schakelaar Cr-6 wordt het sein weer op rood gezet. Als het sein S5 op groen wordt gezet dan wordt via D7 sein S11 op groen gezet. Deze wordt pas rood als de trein over Cr-7 rijdt (aan de andere kant van het traject). Voor S6 geldt hetzelfde verhaal, echter deze wordt door Q7 op groen gezet (S11 wordt via D8 ook groen). Cr-6 en Cr-7 zijn de twee schakelaars op de schakelrail. Cr-6 is de schakelpuls als de trein vertrekt, deze zet de seinen S5 en S6 op rood, Cr-7 is de schakelpuls als de trein aankomt, deze zet S11 op rood.

Optioneel (later bijgebouwd).

Met deze schakeling kan gekozen worden tussen tijdrijden of trein rijden. Zoals hierboven al vermeld: met tijd rijden gaat de trein steeds na de wachttijd vertrekken, ongeacht hoe laat hij aankomt. Laten we de trein langzamer rijden dan kan het voorkomen dat de trein een kortere tijd stil staat. Met treinrijden wordt bedoeld dat als de trein vertrekt de tijdsklok stopt. Komt de trein op het volgende station aan dan wordt de klok weer gestart. Zo is het wachten onaghankelijk van het tussentraject. Als S1 is gesloten dan rijden we op tijd, is S1 open dan rijden we op trein (uitleg en schakeltabel).

Het aansturen van de seinen en het relais gaat met transistoren. Over het relais K1 is een zogenaamde blusdiode D9 geplaatst.

De seinaansluiting.

Elke seinlamp wordt aangestuurd met een transistor BC 547.

De printaansluiting.

 

De railaansluiting.

De aansluiting van de rail is niet een technisch hoogstandje. Met de beide relais-schakelaars wordt de polariteit op de rail bepaald. Stel de trein staat op het rangeer-stuk en de baan wordt ingeschakeld. De schakelaars komen in de getekende stand. De + staat op de bovenste rail en zo kan er dus een stroom vloeien door de lok-motor en diode D8, de trein rijdt richting station. Komt de trein op het tussenspoor dan gaat de stroom door de lokmotor en diode D10. D10 en D11 zijn opgenomen zodat de trein met dezelfde snelheid blijft rijden. Laten wij D10 en D11 weg dan komt op het tussenspoor meer spanning te staan waardoor de trein harder rijdt. Komt de trein vervolgens aan op het station dan blokkeerd D9 de stroom en de trein zal stoppen. Schakelen wij het relais dan wordt de polariteit op de rails omgepoolt. De + staat nu op het onderste rail van het tussenspoor. Via diode D9 gaat de stroom door de motor van de lok en de trein rijdt richting rangeer. Op het tussenstuk gaat de stroom via D11 naar de motor en komt de lok op het rangeer dan blokkeerd D8 de stroom waardoor de trein stopt. Alleen door het omzetten van het relais wordt bepaald of de trein rijdt of stopt, afhankelijk van de stand stopt de trein bij het station of bij het rangeerspoor. Zo is het rijden onafhankelijk van de seinen maar de seinen staan wel op het juiste moment op groen en rood.

Deze schakelingen zijn getest en functioneren (25-11-2010).

Techniek            
               
  Conrad Artikelnr. Aantal pps Prijs   Omschrijving
  450159-89 15nF (0,015uF) 1 0,31 0,31   Condensator MKS condensator
  500956-89 100nF 1 0,14 0,14   Condensator
  421964-89 100uF/35V 1 0,21 0,21   Condensator
  162272-89 1N4007 5 0,10 0,50   Diode
  162280-89 1N4148 12 0,05 0,60   Diode
  184543-89 LED-rood 1 0,08 0,08   LED 5mm
  172529-8A CD4001 1 0,54 0,54   4x NOR poort
  172596-89 CD4017 1 0,72 0,72   Decadecounter
  172863-89 CD4043 1 0,85 0,85   4x SR-flipflop
  173304-89 CD4060 1 0,82 0,82   14 stage counter/divider with oscillator
  174319-89 CD40106 1 0,53 0,53   6x invertor
  403253-89 1k 3 0,10 0,30   Weerstand
  405264-89 1k2 2 0,10 0,20   Weerstand
  403377-89 10k 8 0,10 0,80   Weerstand
  403440-89 39k 1 0,10 0,10   Weerstand
  403610-89 1M 1 0,10 0,10   Weerstand
  430897-89 100k PT 10 LV 1 0,47 0,47   Weerstand instelbaar liggend klein
  155012-89 BC547B 7 0,15 1,05   Transistor
  502866-89 Relais RY-12W-K 1 1,98 1,98   Relais met 2 wisselcontacten
  731091-89 Aansluit 2 polig 7 0,16 1,12   Printplaatklem RM5,0   2 polig
  730196-89 Aansluit 3 polig 3 0,27 0,81   Printplaatklem RM5,0   3 polig
  529010-89 Europrint 1 3,10 3,10   Printplaat 10x16cm
  189618-89 IC-voet 14 2 0,42 0,84   IC-voet
  189626-89 IC-voet 16 3 0,47 1,41   IC-voet
  703010-13 schakelaar aan/uit 1 2,39 2,39   Schakelaar
               
  Techniek binnenbaan 67 19,97